V. Мустақилликнинг биринчи йиллари

Шуни ҳам алоҳида урғулаш керакки, 1991 йил 8 декабрда СССР йўқ деб эълон қилингандан кейин, Ўзбекистоннинг мустақиллигини дунё давлатлари тан олишга бошладилар. Биринчи бўлиб буни Туркия, ундан кейин АҚШ ҳам қилди.

Бир қатор собиқ СССР республикаларига расмий визит билан келган АҚШ Давлат Котиби Жеймс Бейкер 1992 йил 19 февралда Ўзбекистонга ҳам келди ва Ислом Каримнинг ҳамма қаршиликларига қарамасдан “Бирлик” лидери Абдураҳим Пўлат билан учрашди. Тахминан 15-20 дақиқага режалаштирилган учрашув 1,5 соатча давом эди. Жеймс Бейкера “Бирлик”нинг тарихини тафсилотлари билан ўрганди ва унинг рўйхатга олиш масаласини Самарқандга ўша куни ўзи билан бирга кетаётган Ислом Карим билан гаплашишга ва “Бирлик”ни рўйхатга олиш масаласини ҳал этишга ваъда берди.

Ўшандан кейин “Бирлик”нинг обрўси шунчалик юксалиб кетдики, чет эллардан келаётган турли делегацияларнинг раҳбарлари Абдураҳим Пўлат билан кўришишга бошладилар. Ўзбекистон Олий Суди “Бирлик”нинг расман рўйхатдан ўтиш масаласи бўйича берган апеляцион аризасини кўриб чиқди ва суднинг кейинги мажлисига Адлия Вазири Муҳаммадбобир Маликовни чақиришга қарор қилди. Бу апрель ойининг охирларида бўлган эди, шундан кейин ўша судьяни касал деб эълон қилиб, “Бирлик” масаласини музлатиб қўйдилар.

Ўша кезларда Абдураҳим Пўлат АҚШ тарафидан Афинада уюштирилган Евроосиё ва Яқин Шарқ мамлакатлари демократларининг йиғилишида, ундан кейин АҚШлик туркларнинг Нью-Йоркда уюштирган “Америка Турк Ташкилотлари Ассосиацияси”нинг конференциясида иштирок этди.

Абдураҳим Пўлат АҚШдан қайтганида “Бирлик” ва “Эрк” фаоллари ҳамда собиқ Ўзбекистон Бош вазири Шукруло Мирсаидов бирлашиш ҳақида гаплашишга бошлаганларини кўргач, 3 июлда Ўзбекистон Олий Советининг навбатдаги йиғилиши бўладиган жойда ҳамма демократ мухолифатчиларнинг митингини ўтказишни, митингда Ислом Каримдан Ўзбекистонни демократиялашириш жараёнлари бошлашни ёки истеъфога кетишни талаб қилишни таклиф қилди, таклиф қабул қилинди ва митингга тайёрланиш бошланди.

Абдураҳим Пўлат Фарғона водийсига бориб, Пўлатжон Охун билан биргаликда одамларни Тошкентга митингга боришга ташвиқот қилиш билан шуғулланди. Аммо, Пўлат Охунни қандайдир уйдирма айб билан Андижонда ушлаб кетдилар. Абдураҳим Пўлат Тошкентга келгач, 29 июнда Ўзбекистон КГБси агентларининг ҳужумига дучор бўлди. Уни Тошкент шаҳар прокуратурасининг Чилонзордаги офиси эшиги олдида темир таёқлар билан калтаклашди, аммо ўлдиришолмади. Оғир амалиётдан кейин соғ қолган қолган Абдураҳим Пўлат касалхонада эканлигида, мухолифатчилар ундан бекитиб, митингни қолдиришди.

3 июлда Олий Совет йиғилишининг очилишида нутқ сўзлаган Ислом Карим “керак бўлса яна 100 тасининг бошини ёрамиз” деб Абдураҳим Пўлатга қарши уюштирилган ҳужум учун маъсулиятни ўз бўйнига олди.

Абдураҳим Пўлат касалхонада ётган кунларнинг бирида, аниқроғи, 1992 йил 7 июлда уни АҚШ Сенатори Ларри Пресслер ва АҚШнинг Ўзбекистонга янги тайинланган элчиси яширинча зиёрат қилдилар. Ларри Пресслер АҚШга қайтгандан кейин Сенатда Абдураҳим Пўлат билан Тошкент касалхонасида учрашгани, уни ўлдиришга айнан Ислом Карим буйруқ бергани кўплаб фактлар билан тасдиқлангани айтиб, Ислом Каримнинг август ойига режалаширилаётган АҚШга ишчи ташрифини бекор қилишни таклиф қилди. Сенат бир овоздан бу таклифни қабул қилди. Бу ҳақда тўлиқ маълумот АҚШ Конгрессининг протоколларида бор.

Абдураҳим Пўлат касалхонадан чиққанидан кейин, Боку ва Истанбулда даволаниб, сентябрь ойида Тошкентга қайтганида кўрдики, мухолифатнинг аҳволи янада ёмонлашаган. Унга қарши яна 2 марта суиқасд уюштирмоқчи бўлдилар, аммо у энди қўриқчилар билан юргани сабабли, ҳеч нарса қилолмадилар.

Ўша йилнинг охирида Абдураҳим Пўлатнинг ҳозирда марҳум укаси, ўша пайтдаги машҳур ҳуқуқ ҳимоячиси Абдуманноб Пўлат Бишкекда Марказий Осиё ҳуқуқ ҳимоячиларининг конференциясини ўтказди. Аммо, Ўзбекистон КГБсининг агентлари, ҳеч шубҳасиз, Ислом Карим воситасида, ўша пайтдаги Қирғизистон президенти Асқар Ақевни қўрқитиб ва унинг рухсатини олиб, Абдуманноб Пўлатни Асқар Ақаев билан учрашувдан чиқиб келаётган пайтда ўғирлаб кетдилар ва яширинча Тошкентга олиб келиб, устидан жиноий иш очдилар.

Абдураҳим Пўлат ўзи ҳам ҳибсга олиниши мумкинлигидан, шундай қилинса, ёши саксонда бўлган оналари бунга чидай олмаслигидан қўрқиб, вақтинча Тошкентдан кетишга қарор қилди ва Бишкек, Олмота, Москва орқали, Москвада олдига келган оиласини ҳам олиб, аввал Бокуга, кейин Истанбулга мажбуран кетди.

Хуллас, ўша кунлар — Ўзбекистон демократик мухолифатнинг мағлубият кунлари бўлган экан. Аммо, бу аччиқ ҳақиқат кейинчалик тушунилди.