Алишер Навоийнинг туғилган кунини нишонлаш анъанаси қандай бошланганини яна бир эслайлик

“Бирлик” лидери Абдураҳим Пўлатнинг бунга оид хотиралари 2007 йил 11 февралдаги хабаримизда қуйидагича берилган эди:

– 1990 йилнинг февраль ойи бошларида Алишер Навоийнинг унинг номи билан аталувчи проспектдаги ҳайкали олдида бир йиғилиш ўтказишга, ҳайкал пойига гуллар қўйиб ва унинг шеърларидан ўқиб, бобакалонимизга ҳурматимизни кўрсатишга қарор қилдик. Чунки у йилларда Навоий ва бошқа улуғларимизни фақат катта юбилейлардагина оммавий шаклда эслашарди.

Эрталаб у ерга келган бир гуруҳ бирликчилар муҳташам (бу сўзни ҳеч бир кесатиқсиз ишлатмоқдаман) бир саҳнага дуч келдик. Ҳайкал олдида жуда кўп одам йиғилган бўлиб, ҳақиқатдан ҳам йирик бир “тадбир” режалаштиргани маълум бўлди. Университет ректори Эркин Юсупов, ёзувчи Пиримқул Қодиров ва бошқа жуда кўп таниқли исмлар шу ерда эди. Бироздан кейин турли ташкилотлар номидан ҳайкал остига гуллар қўйила бошланди. Бу “тадбир”нинг асл ташкилотчиси сифатида биз ўзимиз билан олиб келган “Бирлик”нинг номи ҳам кўрсатилган гулчамбарни энг марказга жойлаштирдик. Лекин у ердаги расмийлар уни четга суриб қўйишганини ҳам кўрдим, чунки турли мухбирлар томонидан расм олиш бошланганди. Бир неча одам (ҳозир эсимда йўқ) қисқа-қисқа нутқ қилишди ҳам. Кейинчалик ҳар йили шоирнинг туғилган йили шу шаклда нишонланишга бошланди.

Тушундикки, ҳокимиядагилар биз режалаштирган “тадбир” жамиятда катта резонанс беришни фаҳмлаб, ташаббусни ўз қўлларига олишга қарор қилишган экан. Биз бунга рашклик кўрсатмадик, чунки, мақсадимиз, буюкларимизга ҳурмат кўрсатиш эди ва биз бунга эришдик.

Демоқчиманки, Алишер Навойийнинг туғилган кунини улуғ тўй сифатида ўтказиш анъанаси “Бирлик” Халқ Ҳаракати тарафидан яратилган. Биз бу билан фахрланишимиз керак, фахрланамиз ҳам.

Бугун “Бирлик” Партияси раиси Абдураҳим Пўлат шу эсдаликларига баъзи аниқликлар киритди.

Воқеа 1990 эмас, 1991 йилда бўлган, дейди у. Бу фактни менсиз ҳам аниқлаштириш мумкин, лекин, баъзи фактлар буни жуда яхши тасдиқлайди. Маълумки, 1990 йилнинг март ойида Паркентда месхет турклари ва маҳаллий аҳоли ўртасида тўқнашувлар бўлди. Воқеаларни сокинлаштириш ўрнига уларга ёғ сепган Совет Армияси аскарлари бир неча кишини ўлдирдилар ҳам. Биз бу воқеалар расмий ўрганилиши кераклигини, акс ҳолда митинглар бошлашимизни билдирганимиздан кейин, Олий Мажлисда Пиримқул Қодиров бошчилигида махсус парламент комиссияси тузилди. Бундай нарсаларга ақли етмайдиган одам бошчилигида комиссия тузилиши бизни алдаш учунгина қилинганини яхши тушунардик. Шундай бўлса ҳам, парламентга бир неча марта мурожаат қилиб, комиссиянинг иши хусусида маълумотлар очиқланишини талаб қилдик, аммо ҳеч натижа бўлмади.

Мен “Бирлик” халқ ҳаракати таркибида тузилган Ўзбекистон Демократик Партиясининг расмий органи бўлмиш “Демократик Ўзбекистон” газетасининг 1991 йил январь ойида чиққан биринчи сонида “Пиримқулми ёки оддий қул” деган лавҳа эълон қилдим ва Пиримқул Қодиров каби тузумнинг қуллари бор экан, бизда ҳеч нарса ўзгармаслигини ёздим. Бу нарса Пиримқул акага етказилган деб ўйлайман, 1991 йил 9 февраль куни Алишер Навоий ҳайкали олдида бўлган маросим пайтида у киши менинг одимга келиб, Паркент воқеалари шунчалик чалкаш эканки, уларнинг тагига етиб бўлмади, деб арз қилгандек ва ўзини оқлагандек бўлди. Мен у кишига: “Ҳукумат атайлаб Сиз каби бу ишни тушунмайдиган одамлардан комиссия тузган эди. Сизни миллатга қарши уйинчоқ каби ишлатишди. Биз шундай бўлишини билар эдик. Нима қиласиз, кучингиз етмайдиган ишларга аралашиб. Қўйиб беринглар, бу каби ишларни тушунадишган одамлар қилсин”, дедим.

Расмда – Алишер Навоийнинг Тошкентдаги янги ҳайкали. Унинг Навоий преспектидаги эски ҳайкалининг расмини тополмадик. Кимдир шу расмни тополcа, илтимос, бизга юборсин.